INFOdoradca+ Informacje o zawodach - Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Odprawiacz pociągów 432304

• Odprawiacz.
• Operator przewozowy.
• Spedytor kolejowy.

W Międzynarodowym Standardzie Klasyfikacji Zawodów ISCO-08 odpowiada grupie:

• 4323, Transport clerks.

Według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD 2007):

• Sekcja H – Transport i gospodarka magazynowa.

Notka metodologiczna

Opis informacji o zawodzie opracowano na podstawie:

• analizy źródeł (akty prawne, klasyfikacje krajowe, międzynarodowe) oraz źródeł internetowych,
• analizy opisu zawodu zamieszczonego w wyszukiwarce opisów zawodów na Wortalu Publicznych Służb Zatrudnienia,
• badań ankietowych prowadzonych w projekcie INFODORADCA+ w marcu 2019 r.,
• zebranych opinii od recenzentów, członków panelu ewaluacyjnego oraz zespołu ds. walidacji i jakości informacji o zawodach.

Autorzy i eksperci opiniujący

Zespół Ekspercki:

• Robert Będziński – Doradca Consultants Ltd. Sp. z o.o., Gdynia.
• Elżbieta Próchenko – Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 6, Siedlce.
• Marek Szczypior – PKP Intercity S.A. Gdynia.

Zespół ds. walidacji i jakości informacji o zawodzie:

• Sebastian Bieszke – Doradca Consultants Ltd. Sp. z o.o., Gdynia
• Wojciech Gostomski – Doradca Consultants Ltd. Sp. z o.o., Gdynia.
• Joanna Gralak-Merchel – Doradca Consultants Ltd. Sp. z o.o., Gdynia.
• Edyta Kozieł – Instytut Technologii Eksploatacji – PIB, Radom.
• Krzysztof Symela Instytut Technologii Eksploatacji – PIB, Radom.

Recenzenci:

• Hanna Fedorowicz – PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Warszawa.
• Jarosław Łukawski – PKP Cargo S.A. Północny Zakład Spółki w Gdyni, Gdynia.

Panel ewaluacyjny – przedstawiciele partnerów społecznych:

• Tadeusz Bąkała – Regionalna Izba Gospodarcza w Lublinie, Lublin.
• Zdzisław Szkudlarek – Technikum Kolejowe w Zespole Szkół nr 4, Szczecin.

Data (rok) opracowania opisu informacji o zawodzie: 2019 r.

Odprawiacz pociągów przygotowuje składy towarowe ¹⁰ przed wyprawieniem ich w drogę. Wykonuje czynności przygotowawcze dokumentacji przewozowej ² niezbędnej do realizacji przewozu towaru. Odprawia również wagony pojedyncze w ruchu rozproszonym ¹².

Opis pracy

Odprawiacz pociągów wykonuje prace związane z odprawą handlową wagonów ⁸. Celem jego pracy jest sprawdzanie właściwego zestawienia wagonów w składzie pociągów, zgodności z wykazami wagonów i dokumentami przewozowymi. Niezbędnym elementem posiadanych umiejętności jest obliczanie masy ogólnej ⁷, długości pociągu ¹, rzeczywistej i wymaganej masy hamującej ¹³ oraz wypełnianie karty próby hamulca ⁴. Zawód odprawiacz pociągów jest ściśle związany z prawidłową gospodarką wagonami towarowymi taboru. Do podstawowych obowiązków odprawiacza pociągów należy także:

• sprawdzanie stanu ładunków, zabezpieczeń przesyłek oraz ewentualnych uszkodzeń wagonów,
• kompletowanie dokumentów przewozowych,
• sprawdzanie dokumentów przewozowych,
• ustalanie taryf i należności zgodnie z przepisami o odprawie przesyłek towarowych,
• sporządzanie wykazów zdawczych ¹⁶, dotyczących grup wagonów przeznaczonych na punkty ładunkowe stacji.

Sposoby wykonywania pracy

Pracownik w zawodzie odprawiacz pociągów wykonuje zadania polegające m.in. na:

• kompletowaniu listów przewozowych ⁶ dla pociągu,
• przygotowywaniu dokumentów, które towarzyszą wagonowi lub przesyłce, a także pakietów (worków) z dokumentami przewozowymi,
• sprawdzaniu składu pociągu po jego przybyciu pod względem dokumentacji przewozowej,
• grupowaniu oraz przechowywaniu dokumentów przewozowych dla pociągów towarowych lub wagonów włączanych do pociągu,
• wyznaczaniu taryfy przewozowej oraz należności,
• sprawdzaniu otrzymanych dokumentów przewozowych z wykazem wagonów w składzie ¹⁵,
• dostarczaniu listów przewozowych wagonów do kasy towarowej lub wagonów skierowanych do innych stacji, lub na inny posterunek odprawy pociągów,
• zarządzaniu książkami wagonów przetrzymywanych ⁵ na stacji (wpisując do niej numerycznie wagony oraz m.in. ich czas przybycia i odejścia),
• informowaniu dyżurnego ruchu o przesyłkach (wagonach) przetrzymywanych ponad czas określony przepisami,
• zabezpieczaniu i plombowaniu drzwi wagonów ładownych w przypadku braku lub uszkodzenia plomb.

Więcej szczegółowych informacji znajduje się w sekcjach: 3.1. Zadania zawodowe oraz 3.2 i 3.3. Kompetencje zawodowe.

Warunki pracy

Odprawiacz pociągów pracuje w biurze, budynku oraz na powietrzu. Porusza się on w obrębie punktów ładunkowych stacji i przyległych szlaków. Praca wykonywana jest zarówno w pozycji siedzącej, jak i stojącej. Czynności wykonywane są w różnych porach doby, w zmieniających się warunkach atmosferycznych. Pomieszczenia, gdzie wykonywana jest praca, posiadają zazwyczaj oświetlenie dzienne i sztuczne oraz instalacje klimatyzacyjne lub wentylacyjne.

Więcej informacji znajduje się w sekcji: 4.1. Możliwości podjęcia pracy w zawodzie.

Wykorzystywane maszyny i narzędzia pracy

Odprawiacz pociągów w działalności zawodowej wykorzystuje m.in.:

• latarkę,
• radiotelefon przenośny lub telefon komórkowy,
• kalkulator,
• komputer,
• worki na dokumenty,
• plomby,
• plombownicę.

Organizacja pracy

Odprawiacz pociągów realizuje swoje obowiązki jednoosobowo. Wykonuje swoją pracę w systemie zmianowym lub równoważnym systemie pracy w dwunastogodzinowych zmianach roboczych, na podstawie umowy o pracę. Praca może odbywać się również w niedzielę i święta. Wewnątrz firmy współpracuje z rewidentem taboru, dyżurnym ruchu, ustawiaczem oraz drużyną konduktorską. Komunikuje się z nimi za pomocą środków radiołączności. Praca w większości przypadków należy do rutynowych i nie wymaga wyjazdów służbowych oraz rozwiązywania problemów. Nadzoruje ją pracownik na stanowisku dyżurnego ruchu.

Zagrożenia mające wpływ na bezpieczeństwo pracy człowieka

Odprawiacz pociągów w trakcie wykonywania obowiązków służbowych może być narażony m.in. na:

• poślizgnięcie się na nierównej i śliskiej nawierzchni terenu,
• potknięcie się na torowisku oraz przy wchodzeniu lub wychodzeniu z taboru,
• najechanie przez pojazd kolejowy,
• porażenie prądem z elektrycznych urządzeń grzewczych rozjazdów oraz sieci trakcyjnej,
• stres związany z koniecznością zachowania wzmożonej uwagi, odpowiedzialnością za wykonywane zadania i możliwością podjęcia błędnych decyzji,
• zagrożenie związane z pożarem lub zatruciem pochodzącym z przewożonych materiałów,
• choroby związane z pracą w zmiennych warunkach atmosferycznych,
• hałas,
• wibracje.

Do występujących w zawodzie chorób możemy zaliczyć uszkodzenie narządów słuchu.

Wymagania psychofizyczne

Dla pracownika wykonującego zawód odprawiacz pociągów ważne są:

w kategorii wymagań fizycznych

• ogólna wydolność fizyczna,
• sprawność układu kostno-stawowego,
• sprawność układu mięśniowego,
• sprawność narządu wzroku,
• sprawność narządu słuchu,
• sprawność narządów równowagi;

w kategorii sprawności sensomotorycznych

• ostrość słuchu,
• ostrość wzroku,
• rozróżnianie barw,
• widzenie stereoskopowe (widzenie głębi umożliwiające ocenę odległości),
• widzenie o zmroku,
• zmysł równowagi,
• koordynacja wzrokowo-ruchowa,
• szybki refleks,
• spostrzegawczość;

w kategorii sprawności i zdolności

• zdolność koncentracji uwagi,
• podzielność uwagi,
• zdolność podejmowania szybkich i trafnych decyzji,
• zdolność do przestrzegania reguł, przepisów i standardów,
• współdziałanie i współpraca w zespole (grupie);

w kategorii cech osobowościowych

• gotowość do współdziałania,
• gotowość do pracy w różnych warunkach środowiskowych,
• odpowiedzialność za działania zawodowe,
• samodzielność,
• samokontrola,
• systematyczność,
• odpowiedzialność za innych,
• radzenie sobie ze stresem,
• rzetelność,
• dokładność,
• dbałość o jakość pracy,
• wytrwałość i cierpliwość.

Więcej informacji znajduje się w sekcjach: 3.4. Kompetencje społeczne, 3.5. Profil kompetencji kluczowych dla zawodu.

Wymagania zdrowotne

Do podjęcia pracy w zawodzie odprawiacz pociągów wymagany jest ogólny dobry stan zdrowia, sprawność fizyczna. Pod względem wydatku energetycznego praca w tym zawodzie należy do prac lekko/średnio ciężkich. Nie występują w niej specyficzne obciążenia umysłowe.

Do przeciwwskazań uniemożliwiających pracę w zawodzie odprawiacz pociągów można zaliczyć:

• poważne wady wzroku w stopniu uniemożliwiającym korekcję za pomocą okularów,
• astygmatyzm,
• zaburzenia widzenia barwnego,
• dysfunkcję kończyn.

Więcej informacji znajduje się w sekcji: 4.4. Możliwości zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zawodzie.

Wykształcenie niezbędne do podjęcia pracy w zawodzie

Do podjęcia pracy w zawodzie odprawiacz pociągów preferowane jest wykształcenie średnie w zawodzie pokrewnym (szkolnym) technik transportu kolejowego.

Tytuły zawodowe, kwalifikacje i uprawnienia niezbędne/preferowane do podjęcia pracy w zawodzie

Do wykonywania pracy w zawodzie odprawiacz pociągów niezbędne jest:

• odbycie przygotowania zawodowego ⁹ według programu pracodawcy,
• zdanie egzaminu w zawodzie odprawiacz pociągów przed komisją egzaminacyjną pracodawcy potwierdzone świadectwem,
• przeprowadzenie praktycznego sprawdzenia w miejscu pracy wiadomości i umiejętności pracownika, który zdał egzamin w zawodzie odprawiacza pociągów,
• posiadanie wydanego przez pracodawcę upoważnienia do wykonywania czynności w zawodzie odprawiacz pociągów, potwierdzającego znajomość specyficznych warunków pracy w tym zawodzie.

Szczegółowy zakres niezbędnej wiedzy dla uzyskiwania kwalifikacji do wykonywania pracy w zawodzie odprawiacz pociągów określony jest w przepisach lub instrukcjach wewnętrznych pracodawców.

Podjęcie pracy w zawodzie odprawiacz pociągów ułatwiają:

• posiadanie dyplomu potwierdzającego pełne kwalifikacje zawodowe w zawodzie pokrewnym (szkolnym) technik transportu kolejowego, uzyskanego po zdaniu egzaminu organizowanego przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne,
• ukończenie kwalifikacyjnego kursu zawodowego i zdanie egzaminu organizowanego przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne, potwierdzającego kwalifikacje cząstkowe AU.46 Organizacja i prowadzenie ruchu pociągów, AU.47 Planowanie i realizacja przewozów kolejowych.

Dodatkowymi atutami przy zatrudnianiu odprawiacza pociągów są:

• suplementy Europass (w języku polskim i angielskim), wydawane na prośbę zainteresowanego przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne (do dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe).

Więcej informacji znajduje się w sekcji: 4.2. Instytucje oferujące kształcenie, szkolenie i/lub potwierdzanie kompetencji w ramach zawodu.

Możliwości rozwoju zawodowego i awansu

Pracownik wykonujący zawód odprawiacza pociągów ma możliwość rozwoju zawodowego dzięki nabywaniu dodatkowych uprawnień w zawodach pokrewnych podczas kursów i szkoleń organizowanych przez pracodawcę.

Posiadając średnie wykształcenie, może podjąć studia na kierunkach technicznych związanych z koleją, np.: transport kolejowy, transport, logistyka i spedycja w transporcie kolejowym, eksploatacja transportu kolejowego.

Pracownik w zawodzie odprawiacz pociągów ma możliwość awansu na stanowisko:

• ustawiacza,
• mistrza,
• rewidenta taboru kolejowego itp.

Możliwości potwierdzania kompetencji

Obecnie (2019 r.) w zawodzie odprawiacz pociągów nie ma możliwości potwierdzenia kompetencji zawodowych w edukacji formalnej.

Okręgowe Komisje Egzaminacyjne oferują możliwość potwierdzenia kwalifikacji pełnych w pokrewnym zawodzie szkolnym (technik transportu kolejowego) oraz kwalifikacji cząstkowych w zakresie kwalifikacji: AU.46 Organizacja i prowadzenie ruchu pociągów, AU.47 Planowanie i realizacja przewozów kolejowych.

Możliwością zdobycia uprawnień do wykonywania zawodu jest zdanie egzaminu odprawiacza pociągów przed komisją egzaminacyjną pracodawcy potwierdzone świadectwem.

Więcej informacji można uzyskać w Bazie Usług Rozwojowych https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl oraz Zintegrowanym Rejestrze Kwalifikacji https://rejestr.kwalifikacje.gov.pl

Osoba zatrudniona w zawodzie odprawiacz pociągów może rozszerzać swoje kompetencje zawodowe w zawodach pokrewnych:

Pracownik w zawodzie odprawiacz pociągów wykonuje różnorodne zadania, do których należą w szczególności:

• Z1 Sporządzanie wykazu wagonów w składzie pociągu.
• Z2 Sprawdzanie właściwego zestawienia pociągów według wymogów rozkładu jazdy oraz obowiązujących instrukcji.
• Z3 Obliczanie masy ogólnej, rzeczywistej i wymaganej masy hamującej, wypełnienie karty próby hamulca.
• Z4 Kompletowanie dokumentów przewozowych i dostarczanie kompletnej dokumentacji pociągowej maszyniście.
• Z5 Gospodarowanie wagonami kolejowymi.
• Z6 Odprawianie pociągów.

Kompetencja zawodowa Kz1: Sporządzanie dokumentacji pociągowej obejmuje zestaw zadań zawodowych Z1, Z2, Z3, Z4, do realizacji których wymagane są odpowiednie zbiory wiedzy i umiejętności.

Kompetencja zawodowa Kz2: Zarządzanie stanem taboru kolejowego obejmuje zestaw zadań zawodowych Z5, Z6, do realizacji których wymagane są odpowiednie zbiory wiedzy i umiejętności.

Pracownik w zawodzie odprawiacz pociągów powinien posiadać kompetencje społeczne niezbędne do prawidłowego i skutecznego wykonywania zadań zawodowych.

W szczególności pracownik jest gotów do:

• Terminowego i efektywnego wykonywania przydzielonych zadań.
• Prowadzenia dokumentacji zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurami kolejowymi.
• Ponoszenia odpowiedzialności za powierzone mienie w obrębie działania podległego posterunku na danej stacji pociągu.
• Prawidłowej oceny skutków podejmowanych przez siebie decyzji.
• Podnoszenia własnych kwalifikacji zawodowych związanych z zawodami kolejowymi.
• Dostosowywania się do zmian w środowisku pracy.
• Kierowania się zasadami zgodnymi z etyką zawodową na kolei.

Pracownik powinien mieć zdolność właściwego wykonywania zadań zawodowych i predyspozycje do rozwoju zawodowego. Dlatego wymaga się od niego odpowiednich kompetencji kluczowych. Zostały one zilustrowane w formie profilu (rys. 1) ukazującego ważność kompetencji kluczowych dla zawodu odprawiacz pociągów.

Rys. 1. Profil kompetencji kluczowych dla zawodu odprawiacz pociągów

Uwaga:

Wykaz kompetencji kluczowych opracowano na podstawie wykazu stosowanego w Międzynarodowym Badaniu Kompetencji Osób Dorosłych − projekt PIAAC (OECD).

Kompetencje zawodowe pracownika w zawodzie odprawiacz pociągów nawiązują do opisów poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji.

Opis zawodu, zadań zawodowych i wymagań kompetencyjnych może stanowić materiał informacyjny dla przygotowania (lub aktualizacji) opisów kwalifikacji wprowadzanych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (ZSK). Więcej informacji:

• Zintegrowany System Kwalifikacji: https://www.kwalifikacje.gov.pl
• Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji: https://rejestr.kwalifikacje.gov.pl

Podjęcie pracy w zawodzie odprawiacz pociągów możliwe jest w zakładach (np. w PKP, Lotos Koleje) będących zarządcami linii kolejowych oraz użytkownikami bocznic kolejowych.

Obecnie (2019 r.) według Barometru zawodów zapotrzebowanie na odprawiaczy pociągów jest zrównoważone i kształtuje się na stałym poziomie. W województwach kujawsko-pomorskim, małopolskim, warmińsko-mazurskim, podlaskim, mazowieckim, wielkopolskim, opolskim, podkarpackim zanotowano wzrost zapotrzebowania.

Kształcenie

Obecnie (2019 r.) w ramach kształcenia zawodowego w Polsce nie przygotowuje się kandydatów do pracy w zawodzie odprawiacz pociągów.

Kompetencje przydatne do wykonywania zawodu odprawiacz pociągów można uzyskać, podejmując naukę w systemie szkolnym w technikum w zawodzie pokrewnym technik transportu kolejowego w zakresie kwalifikacji AU.46 Organizacja i prowadzenie ruchu pociągów, AU.47 Planowanie i realizacja przewozów kolejowych.

Kwalifikacyjne kursy zawodowe (dla dorosłych) w zakresie ww. kwalifikacji mogą prowadzić:

• publiczne szkoły prowadzące kształcenie zawodowe,
• niepubliczne szkoły posiadające uprawnienia szkół publicznych, prowadzące kształcenie zawodowe,
• publiczne i niepubliczne placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego, ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego,
• instytucje rynku pracy prowadzące działalność edukacyjno-szkoleniową,
• podmioty prowadzące działalność oświatową na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców.

Potwierdzenie ww. kwalifikacji prowadzą (również w trybie eksternistycznym) Okręgowe Komisje Egzaminacyjne.

Szkolenie

Szkolenia zawodzie odprawiacz pociągów mogą być organizowane przez:

• pracodawców na własne potrzeby (dla kandydatów do pracy i pracowników),
• wyspecjalizowane instytucje komercyjne, organizacje branżowe,
• instytucje oferujące szkolenia (kursy) w celu potwierdzenia kompetencji wymaganych do wykonywania określonych prac (tzw. uprawnienia zawodowe).

Przykładowa tematyka szkoleń może dotyczyć zakresu:

• organizacji, przygotowania procesu i umiejętności przeprowadzania kontroli wewnętrznej w przedsiębiorstwach transportowych (teoria i praktyka),
• pouczenia okresowego dotyczącego zagadnień wagonowych oraz ruchowych (na wszystkich stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego),
• bezpiecznych metod pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych, przy urządzeniach elektroenergetyki kolejowej i zainstalowanych w kolejowych pojazdach trakcyjnych,
• udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej.

Organizatorzy tych szkoleń poświadczają uzyskane przez uczestników kompetencje stosownymi certyfikatami/zaświadczeniami.

Wynagrodzenie (2019 r.) osób pracujących w zawodzie odprawiacz pociągów jest zróżnicowane i wynosi zazwyczaj od 2400 zł do 3500 zł miesięcznie brutto w przeliczeniu na jeden etat.

Poziom wynagrodzenia jest uzależniony od:

• miejsca pracy (wielkość firmy i usytuowanie geograficzne),
• wykształcenia,
• posiadanych kwalifikacji,
• doświadczenia zawodowego,
• regionu Polski.

W zawodzie odprawiacz pociągów, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz z prowadzeniem określonych rodzajów pojazdów kolejowych, konieczne jest spełnienie następujących wymagań dotyczących narządu wzroku:

• z korekcją 0,8/0,6 (korekcja ±3,0 Dsph), bez korekcji 0,4/0,2.

W zakresie wymagań dotyczących słuchu, mowy i układu przedsionkowego konieczne jest spełnienie następujących wymagań:

• słuch wystarczający do prowadzenia rozmowy telefonicznej i do usłyszenia sygnałów ostrzegawczych i komunikatów radiowych;
• osoba badana powinna słyszeć:
  • szept, każdym uchem oddzielnie z odległości 4 m,
  • mowę zwykłą, każdym uchem oddzielnie z odległości 5 m.